FANDOM


De organische architectuur is ontstaan aan het einde van de negentiende eeuw. De inspiratie komt uit de natuur en de gebouwen passen in hun omgeving. Een gebouw moet niet alleen functioneel zijn, maar ook een gevoel en een verbeelding weergeven. De organische architectuur wordt vrijwel nooit beschreven als een samenhangende stijl of stroming. Dit komt waarschijnlijk voort uit de grote verscheidenheid van haar vertegenwoordigers, zoals Rudolf Steiner, Antoni Gaudí, Louis Sullivan en Frank Lloyd Wright. Deze verscheidenheid uit zich ook in de gebouwen die als voorbeelden van organische architectuur gezien kunnen worden; wie het Goetheanum van Rudolf Steiner en de bouwwerken van Frank Lloyd Wright ziet, zal op het eerste gezicht niet vermoeden dat beide tot dezelfde stroming behoren. Toch zijn er veel overeenkomsten die vaak als de basis vormen voor het ontwerp; de levende natuur en de mens, en vooral de relatie daartussen, zijn altijd het figuurlijke fundament van de organische architectuur.

Gaudi CasaBatllo

Luxe appartementencomplex in Barcelona: Casa Batlló, ontworpen door Antonio Gaudí, vorm van organische architectuur

mens en natuur als inspiratie voor architectuur

Het denken over architectuur in relatie tot de natuur en de mens is een van de wortels van de architectuurgeschiedenis. De meest directe relatie is te vinden in de traditionele volksarchitectuur waarbij gebruik werd gemaakt van natuurlijke bouwmaterialen, vaak uit de directe omgeving. In de Egyptische en de klassieke Griekse en Romaanse bouwkunst fungeren mens en natuur als inspiratiebron. In het werk van Vitruvius bijvoorbeeld zijn gedetailleerd de proporties van gebouwen en kolommen beschreven, zodat zij in overeenstemming zijn met de verhoudingen van het menselijk lichaam. Dit gedachtegoed is tot ver na de Renaissance dominant geweest.

zoeken naar een nieuwe stijl

In de architectuur van de negentiende eeuw staat de fascinatie voor het verleden centraal. Door de opkomst van allerlei neostijlen werden vorm en functie uit elkaar gehaald: in een Grieks of Romaans vormgegeven tempel kon zich nu een Christelijke kerk bevinden. Tegelijkertijd met het teruggrijpen op het verleden, nam de stormachtige ontwikkeling van de techniek een centrale plaats in in de architectuur. De blik naar de toekomst leek naast de passie voor het verleden te komen staan. Met de toepassingen van nieuwe materialen als gietijzer, glas en beton en tegelijkertijd het gebruik elementen uit een ver verleden, ontstond er een spanning tussen vorm en inhoud. Dit leidde tot een zoektocht naar een nieuwe stijl die moest passen bij de eigen tijd. De Arts and Craftsbeweging was het eerste resultaat van deze zoektocht. Deze stroming ontstond in 1860 in Engeland en rekende af met het gebruikt van stijlelementen uit het verleden.

Jugendstil en functionalisme

Een stroming die eveneens de historische elementen uitbant en inspiratie haalt uit de natuur en de creativiteit van de mens is de art nouveau of Jugendstil. Na de Eerste Wereldoorlog lijkt het functionalisme te breken met de gloeiende vormen en weelderige decoraties van de art nouveau; industrialisatie en standaardisatie uitte zich niet alleen in de oplossingen voor de omvangrijke sociale problemen, maar ook in de architectuur. De organische architectuur heeft zowel met de art nouveau als met het functionalisme elementen gemeen. De Jugendstil haalt, net als de organische architectuur, inspiratie uit de natuur. In de Jugendstil is dit terug te zien in de decoratie die los staat van de functie. In de organische architectuur wordt de natuur echter gebruikt als achterliggend principe voor de vorm. Het functionalisme heeft haar nadruk voor functie overgebracht op de organische architectuur. Waar dit in het functionalisme tot uiting kwam in uniforme en geometrische kenmerken, houdt de organische architectuur niet vast aan deze strakke vormentaal, maar overheerst de gedachte om vorm en functie op elkaar aan te laten sluiten.

vele zielen...

Het blijkt wel dat de organische architectuur geen samenhangende stroming is met onbetwistbare kenmerken. Dit is ook terug te zien in de diverse manier waarop architecten, die als vertegenwoordigers van de organische architectuur gezien worden, de principes en vormen van deze architectuurstroming in hun ontwerp tot uiting brengen.
Veelgenoemde pioniers van de organische architectuur zijn Antoni Gaudí, Louis Sullivan, Frank Lloyd Wright, Henry van de Velde en Hugo Häring. In het werk van deze architecten is geen gemeenschappelijke vormentaal te ontdekken. De levende natuur is het uitgangspunt, maar de invullingen aan dit thema zijn zeer divers.

...één gedachte 

De Duitse filosoof en architect Rudolf Steiner wordt met zijn gedachtegoed wel gezien als het verbindende element tussen de architecten die allen op hun geheel eigen wijze invulling geven aan de organische architectuur. Hij voegt bovendien nadrukkelijk een filosofische/spirituele dimensie aan de architectuur toe. Steiner legde een theoretische grondslag met zijn antroposofische leer. Deze theorie gaat uit van de geestelijke werkelijkheid, waarbij de invloed van de omgeving op de mens centraal staat. Vanuit dit principe liet hij vanaf 1913 gebouwen ontwerpen voor het Goetheanum, een speciaal centrum voor de antroposofiebeweging. Het was vernoemd naar de schrijver Johann Wolfgang von Goethe, die een belangrijke inspiratiebron was voor Steiner. dood van de pioniers,

opleving van de architectuur

Met de dood van enkele pioniers aan het einde van de jaren twintig lijkt de organische architectuur vergeten te worden. Maar in tegenstelling tot de meeste stromingen die aan het begin van de twintigste eeuw zijn ontstaan, is de organische architectuur geen stille dood gestorven. In de jaren vijftig en zestig bloeit deze vorm van bouwkunst weer helemaal op. Veelgenoemde architecten die de organische architectuur levend houden zijn: Eero Saarinen, Alvar Aalto, Jörn Utzon, Santiago Calatrava, Hans Schauron en Ton Alberts. De geometrische vormen (die weinig in de natuur voorkomen) van het modernisme worden vervangen en getransformeerd door meer natuurlijke, organische vormen. Vanaf de jaren 70 wordt het organisch bouwen wereldwijd veel toegepast. Enkele voorbeelden van gebouwen die binnen de organische architectuur passen zijn: de kantoren van de Gasunie in Groningen en ING in Amsterdam, het TGV-station van Lyon en Casa Organica in Mexico Stad.

Ad blocker interference detected!


Wikia is a free-to-use site that makes money from advertising. We have a modified experience for viewers using ad blockers

Wikia is not accessible if you’ve made further modifications. Remove the custom ad blocker rule(s) and the page will load as expected.