FANDOM


School mag je verwijderen 6

Nederland was in de gouden eeuw het politieke en economische machtscentrum van Europa. De periode wordt in architectonisch opzicht gekenmerkt door twee stromingen, te weten de Hollandse renaissance en het latere Hollands Classicisme.

Met de term renaissance, letterlijk wedergeboorte, werd de herleving van de Klassieke oudheid aangeduid. Deze herleving begon in de 15e eeuw in Italië en verspreidde zich al snel over de rest van de wereld. De renaissancestijl werd in de Nederlanden toegepast tussen 1525 en 1630.

Renaissance in de Nederlanden

De overgang van de gotische stijl naar de renaissancestijl verliep in de Nederlanden traag. Hoewel de aantrekkelijke siervormen, die door middel van kostbare Italiaanse boeken de lage landen bereikten, de zinnen van de architecten prikkelden, werden ze nog nauwelijks daadwerkelijk toegepast. De komst van enkele Italiaanse kunstenaars, zoals Thomas Vicidor en Alessandro Pasqualini, vormde de start van een serieuze zoektocht naar de renaissancistische vormentaal. Een van de eerste bouwwerken die onder handen werd genomen was het middeleeuwse slot van Breda. waar rond 1510 op min of meer correcte wijze de nieuwe ordeningsprincipes werden toegepast. Halverwege de zestiende eeuw vonden steeds meer toepassingen plaats van renaissance-elementen in de Nederlandse bouwkunst. Omdat de Tachtigjarige Oorlog de ontwikkeling van de renaissance in Nederland afremde, ging het echter vaak slechts om renaissanceversieringen op gebouwen die verder nog geheel gotisch waren. Dit is bijvoorbeeld terug te zien in de Oude Kerk in Amsterdam, waar de topgevel van de kapel aan de noordwestelijke zijde van nogal on-Italiaanse renaissance-elementen werd voorzien, boven de nog laatgotische van de gevel.

kenmerken

Uit de klassieke architectuur werden elementen als zuilen, pilasters, frontons en rusticawerk overgenomen. In de renaissance kwam het accent, in tegenstelling tot de verticale lijnvoering in de gotiek, op horizontale en rechte lijnen te liggen. Zo werden bijvoorbeeld speklagen in de gevels aangebracht om deze horizontaliteit te versterken. Een andere veelvoorkomende toepassing in de Hollandse renaissance was de trapgevel, met name in de hoofdstad Amsterdam. Het doel was om de schuine zijden van het achterliggende zadeldak te verbergen achter de hoekige lijnen van de trapgevel.

renaissancegeschriften

Dat in de Nederlanden met name uiterlijke kenmerken van de renaissancestijl werden overgenomen, is niet zo verwonderlijk: de meeste Nederlandse bouwmeesters konden de theoretische onderbouwing in de in het Italiaans of Latijns geschreven boeken niet lezen. Van grote invloed op de vormentaal in Nederland waren de publicaties en illustraties van Hands Vredemans de Vries (1527- circa 1606). Centraal in zijn werk stonden voorbeelden van het gebruik van typisch klassieke elementen als zuilen, pilasters en frontons. Ook zijn prenten van ornamenten met onder meer voorbeelden van rolwerk waren van zeer grote invloed op architecten. Zo zijn veel ornamenten van het Stadhuis van Leiden (1594) van Lieven de Key vrijwel exacte terug te voeren op Vredemans voorbeelden in prentvorm.

einde van de Hollandse renaissance

Aan het eind van de zestiende eeuw waren er slechts enkele architecten die de renaissancestijl volledig beheersten en zich de rijke vormentaal eigen hadden gemaakt. Er kwam langzaam maar zeker steeds meer onvrede over het algemeen geldende renaissancistische ideaal. In Italië kwam als 'protestbeweging' het maniërisme op, waar bekende architecten als Michelangelo, Vasari, Vignola en Jacopo Sansovino deel van uitmaakten. Zo krachtig en gewelddadig als het Italiaanse maniërisme werd het Hollandse protest niet, maar er was wel degelijk onvrede over de renaissancestijl. Twee architecten die elk voor zich hebben bijgedragen aan de ontwikkeling van de renaissance tot haar steeds meer maniëristische fase, waren Lieven de Key en Hendrick de Keyser. Lieven de Key (circa 1560-1627) was stadsarchitect van Haarlem en verantwoordelijk voor het ontwerp van de Vleeshal (1602-1604) en de Waag (1596-1599) in die stad. In dezelfde periode was Hendrick de Keyser (1565-1621) stadsarchitect van Amsterdam. Zijn ontwerpen voor de Zuiderkerk (1606-1614), de Westerkerk (1620-1638), de grachtenpanden Huis Bartolotti (circa 1617) en het Huis met de Hoofden (1622) zijn nog bestaande voorbeelden van de Hollandse renaissancestijl in Amsterdam. Na de overdadige renaissancestijl met haar ornamenten en rolwerk, vond rond 1630 een nieuwe architectuurstijl met een strengere interpretatie van de klassieken haar ingang: het Hollands classicisme.

Ad blocker interference detected!


Wikia is a free-to-use site that makes money from advertising. We have a modified experience for viewers using ad blockers

Wikia is not accessible if you’ve made further modifications. Remove the custom ad blocker rule(s) and the page will load as expected.