FANDOM


(WEB)(OK)-31--Cattolica---P

Vakantiekolonie Cattolica

NRC Boeken

Hier dril je bleekneuzen

Hoe het modernisme in het fascistische Italië zijn onschuld verloor Vrijdag 23 juli 2010 door BERNARD HULSMAN

De vakantiekolonies die de Italiaanse fascisten lieten bouwen, waren modernistisch. Dit bezorgt de historici nog altijd hoofdbrekens, zo blijkt uit een fotoboek van 13 Italiaanse kolonies in vaak ruïneuze staat.

Dan Dubowitz e.a.: Fascismo abbandonato. The Children’s Colonie of Mussolini’s Italy.Dewi Lewis Publishing of Antaeus Verlag (Duitse versie), 136 blz. € 48,95

Eindelijk goed of toch nog steeds fout? Met deze vraag blijven liefhebbers van modernistische architectuur uit het fascistische Italië worstelen. Ook in Fascismo abbandonato, een schitterend fotoboek over de restanten van de vakantiekolonies uit de jaren 1922-1945, duikt de vraag in steeds andere gedaanten weer op. In het eerste van de drie korte essays die de droge, ‘objectieve’ kleurenfoto’s van de Amerikaanse kunstenaar Dan Dubowitz begeleiden, komt de kwestie in bedekte termen al aan de orde. ‘In Duitsland bewierookt men steeds weer het Bauhaus. Het feit dat het door de nazi’s werd gesloten is hiervoor alleen al genoeg rechtvaardiging’, schrijft critica Penny Wise in het voorwoord. ‘Maar in Italië heeft men een minder eenduidige verhouding tot modernistische architectuur. De belangrijkste modernistische gebouwen werden door de fascisten gebouwd.’ Het fascisme werpt daarom lange, zwarte schaduwen over ‘het moderne’, voegt ze daaraan toe.

De Amerikaanse architect Patrick Duerden, die samen met Dubowitz Fascismo abbandonato maakte, worstelt in zijn bijdrage eveneens met de eeuwige vraag over goed en fout. Zijn zoektocht naar de bewonderde fascistische vakantiekolonies was voor hem interessant wegens de ‘tegenspraak tussen de architectuur van het modernisme, de bouwkunst van de ‘vooruitgang’, en het fascisme, de ‘tegenrevolutie’,’ schrijft hij.

Na het bezoeken en fotograferen van dertien voormalige vakantiekolonies lost hij die tegenstelling op door vast te stellen dat het fascisme een heldere kant had en het modernisme een duistere. Het fascisme van Mussolini was niet alleen reactionair, maar ook modern, zo heeft hij ontdekt. Zelf sprak Mussolini over het fascisme als een revolutie. Hij vond daarom dat de architectuur van het fascisme vroeg om nieuwe, revolutionaire vormen. Anderzijds hadden verschillende modernistische architecten – en niet alleen Italiaanse – fascistische sympathieën. Zo was Le Corbusier, de onbetwiste paus van het 20ste-eeuwse modernisme, op zijn minst een halve fascist. ‘Het tegenwoordige spektakel van Italië, zijn spirituele krachten kondigen de naderende komst van de moderne geest aan’, schreef Le Corbusier in 1934.

Niet toevallig staat Le Corbusiers citaat bij een foto van de vakantiekolonie Varese in Milano Marittima, aan de Adriatische kust. Dit was niet alleen de grootste en spectaculairste kolonie die in het fascistische Italië is gebouwd, maar ook, getuige de oude zwart-witfoto’s achterin het boek, een van de meest compromisloos modernistische. Het gebouw werd, naar een ontwerp van Mario Loreti (1889-1968), in 1939 opgeleverd en deed slechts één jaar dienst als kolonie. Aan het einde van de Tweede Wereldoorlog werd het gedeeltelijk opgeblazen door Duitse soldaten. Sindsdien staat het leeg en binnenkort wordt het vervallen gebouw vermoedelijk gesloopt.

Maar zelfs in zijn laatste dagen is de ruïne een indrukwekkend unheimlich gebouw. Dit komt vooral doordat achter de weggeblazen gevel elkaar kruisende hellingbanen zichtbaar zijn, als de ingewanden van een dodelijk gewonde reus.

Veel van de vakantiekolonies zijn net zo vervallen als Varese. Slechts enkele zijn aan een tweede leven begonnen. Zo is Le Navi, een kolonie in Cattolica, ook aan de Adriatische kust, sinds 2000 een vrijetijdscentrum. De slaapvertrekken, die de vorm hebben gekregen van schepen, zijn gerestaureerd en fungeren nu als aquaria.

In het derde en laatste essay, over de architectuur van het fascisme, legt de Duitse architect en criticus Arne Winkelmann uit dat de vakantiekolonie geen uitvinding was van het fascistische regime. Al aan het eind van de 19de eeuw zetten kerkelijke instanties en liefdadigheidsorganisaties kampen op waar bleekneusjes uit de grote steden een gezonde vakantie in de bergen of aan de kust konden doorbrengen.

Maar de fascisten gaven er wel een eigen draai aan. Hun vakantiekolonies waren niet alleen bedoeld om de gezondheid van de kolonisten te bevorderen, maar ook om er nieuwe, fascistische mensen van te maken. Hier werden jongens en meisjes gedrild tot ze een soort machine waren. De bleekneuzen kregen er een uniform en een houten geweer en moesten marcheren, veel sporten en leren dat Mussolini de onfeilbare leider was die altijd moest worden gehoorzaamd.

De architectuur moest hierbij helpen. Veel kolonies kregen appèlplaatsen en hellingbanen waarover de kolonisten naar boven konden marcheren. Ook de esthetiek moest het ontstaan van de machinemens bevorderen: de meeste vakantiekolonies zijn dan ook gebouwd in de sobere machinestijl van het Rationalisme, zoals het vooroorlogse Italiaanse modernisme heet. Hierbij verloren de vormen van het modernisme hun onschuld, schrijft Winkelmann. Zo zien de schepen van Le Nave er niet alleen rationeel uit – Le Corbusier gaf zijn collega-architecten vaak oceaanstomers als voorbeelden van goede, functionalistische architectuur – maar vormen ze ook een oorlogsvloot, met de bleekneusjes als matrozen. Ook het modernisme, vaak beschouwd als de neutrale, universele bouwstijl, was heel goed bruikbaar voor het bevorderen van een totalitaire ideologie, concludeert Winkelmann. In het fascistische Italië bleek, kortom, dat ook het modernisme heel goed fout kon zijn.

C.M. XXVIII OTTOBRE ('LE NAVI'), 1932, bij RIMINI

De kolonie Costanzo Ciano di Varese in Milano Marittima was het grootste en modernste gebouw voor vakantievierders dat het fascistische regime liet bouwen. Het gebouw, meestal kortweg Varese genoemd, heeft maar één jaar als kolonie gefunctioneerd.

Het is een vreemd gebouw, met ruimte verslindende hellingbanen waarover de kolonisten naar boven moesten marcheren. Die kwamen bloot te liggen aan het einde van de Tweede Wereldoorlog, toen Duitse soldaten het complex gedeeltelijk opbliezen.

39492241

Vakantiekolonie Rimini

De leegstaande kolonie is verschillende malen gebruikt als filmdecor, vooral voor horrorfilms. De vervallen kolonie staat nu op de nominatie om te worden gesloopt.

Ad blocker interference detected!


Wikia is a free-to-use site that makes money from advertising. We have a modified experience for viewers using ad blockers

Wikia is not accessible if you’ve made further modifications. Remove the custom ad blocker rule(s) and the page will load as expected.